Từ dụng cụ truyền thống đến bản in hoàn thiện
Tìm hiểu riêng từng dụng cụ làm nghề và theo dõi trọn vẹn sáu công đoạn tạo nên một bản in Mộc bản Thanh Liễu.
Từ dụng cụ truyền thống đến bản in hoàn thiện
Tìm hiểu riêng từng dụng cụ làm nghề và theo dõi trọn vẹn sáu công đoạn tạo nên một bản in Mộc bản Thanh Liễu.
Từ dụng cụ truyền thống đến bản in hoàn thiện
Tìm hiểu riêng từng dụng cụ làm nghề và theo dõi trọn vẹn sáu công đoạn tạo nên một bản in Mộc bản Thanh Liễu.
PHẦN I · DỤNG CỤ
Dụng cụ khắc in
Dụng cụ khắc in
Bốn vật liệu và công cụ cốt lõi làm nên độ sắc nét, độ bền và sắc đỏ đặc trưng của mộc bản Thanh Liễu.
Bốn vật liệu và công cụ cốt lõi làm nên độ sắc nét, độ bền và sắc đỏ đặc trưng của mộc bản Thanh Liễu.

Dụng cụ 01
Dao ngang - Bí quyết tạo nên kỹ thuật độc bản
Dụng cụ đặc biệt của nghề khắc in Thanh Liễu, được truyền thừa từ thời Đức tổ đến nay.

Dụng cụ 02
Gỗ thị - Chất liệu của những ván khắc bền bỉ
Thớ gỗ mịn, cứng vừa phải, ít cong vênh và có độ bền cao.

Dụng cụ 03
Mực chu sa - Sắc đỏ của thời gian
Màu đỏ son đặc trưng, trang trọng và có độ bền màu cao.

Dụng cụ 04
Giấy dó - Nền giấy lưu giữ từng đường khắc
Dai, nhẹ, thấm mực tốt và có tuổi thọ cao.
PHẦN II · SÁU CÔNG ĐOẠN
Quy trình khắc in
Quy trình khắc in
Từ tuyển chọn ván gỗ đến khi bản in được hong khô, mỗi công đoạn đều phụ thuộc vào kinh nghiệm, độ chính xác và nhịp tay của người nghệ nhân.
Từ tuyển chọn ván gỗ đến khi bản in được hong khô, mỗi công đoạn đều phụ thuộc vào kinh nghiệm, độ chính xác và nhịp tay của người nghệ nhân.

BƯỚC 01
Chuẩn bị ván khắc
Người thợ lựa chọn những cây gỗ thị già có thớ gỗ mịn, ít cong vênh và độ bền cao. Sau khi được xẻ thành từng tấm theo kích thước phù hợp, ván được ngâm trong nước từ một đến sáu tháng để loại bỏ nhựa gỗ, giúp hạn chế nứt gãy và tăng khả năng hút - nhả mực trong quá trình in. Tiếp đó, ván được hong khô tự nhiên, bào nhẵn hai mặt, cắt theo đúng kích thước và phủ một lớp dầu thực vật để tạo bề mặt ổn định trước khi khắc.
Gỗ thị già được tuyển chọn, ngâm nước, hong khô, bào nhẵn và phủ dầu thực vật.

BƯỚC 02
Chuẩn bị nội dung
Nội dung cần khắc được các nghệ nhân hoặc người viết chữ chép cẩn thận lên giấy. Sau khi hoàn thành, bản viết được kiểm tra và hiệu đính kỹ lưỡng để đảm bảo không có sai sót. Nếu phát hiện lỗi, người thợ sẽ chỉnh sửa trực tiếp trên bản mẫu hoặc viết lại toàn bộ trước khi chuyển sang công đoạn tiếp theo.
Nội dung được chép cẩn thận, kiểm tra và hiệu đính trước khi chuyển lên ván.

BƯỚC 03
Lên bản
Bản viết sau khi hoàn thiện được lật ngược và dán lên mặt ván bằng hồ nếp. Nghệ nhân dùng tay miết đều để giấy bám chặt vào gỗ, sau đó phủ một lớp dầu thực vật lên bề mặt để các nét chữ hiện rõ hơn. Công đoạn này giúp người thợ quan sát chính xác từng đường nét trong quá trình khắc.
Bản viết được lật ngược, dán lên mặt ván bằng hồ nếp và phủ dầu thực vật.

BƯỚC 04
Khắc ván
Đây là công đoạn quan trọng nhất và đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao. Sau khi bản mẫu được chuyển lên mặt gỗ, nghệ nhân bắt đầu soi chỉ để tạo đường viền định hình bố cục, sau đó lần lượt khắc các đường nét hình ảnh, hoa văn và chữ theo chiều thuận tay để đường dao liền mạch, sắc nét. Khi các chi tiết chính đã hình thành, nghệ nhân tiến hành khắc diềm, loại bỏ các mảng gỗ lớn xung quanh, rồi moi lòng phần gỗ giữa các chi tiết để tạo độ nổi và chiều sâu cho bản khắc. Quá trình được thực hiện từ mảng lớn đến chi tiết nhỏ, kết hợp khắc, chỉnh sửa và kiểm tra liên tục. Cuối cùng, các rãnh khắc được làm sạch, chỉnh lại đường dao và loại bỏ mùn gỗ để chuẩn bị cho công đoạn in.
Công đoạn quan trọng nhất, đòi hỏi trình độ kỹ thuật và độ chính xác cao nhất.

BƯỚC 05
In mộc bản
Mực chu sa được quét đều lên toàn bộ bề mặt ván bằng chổi thông hoặc con lăn, sau đó tờ giấy dó được đặt cẩn thận lên mặt ván. Người nghệ nhân sử dụng chổi xoa hoặc xơ mướp miết nhẹ trên bề mặt giấy để mực thấm đều vào từng đường khắc. Lực tay phải được điều chỉnh vừa đủ để hình ảnh hiện rõ mà không làm nhòe nét in. Bản in đầu tiên luôn được dùng để kiểm tra chất lượng. Nếu phát hiện lỗi nhỏ, nghệ nhân sẽ tiến hành điền bản, cắt bỏ phần bị sai, khắc lại chi tiết mới và ghép vào đúng vị trí trên ván. Chỉ khi bản in thử đạt yêu cầu, quá trình in chính thức mới được thực hiện.
Mực được quét lên ván, giấy dó được đặt lên và miết đều để hiện rõ từng đường khắc.

BƯỚC 06
Hoàn thiện thành phẩm
Các bản in sau khi hoàn thành được hong khô tự nhiên và kiểm tra lần cuối trước khi đưa vào sử dụng hoặc trưng bày. Mỗi bản in đều mang những dấu ấn riêng của quá trình chế tác thủ công, chính điều đó tạo nên giá trị độc bản và sức sống riêng cho mỗi tác phẩm của Mộc bản Thanh Liễu.
Bản in được hong khô tự nhiên và kiểm tra lần cuối trước khi sử dụng hoặc trưng bày.